اثر حاصلخیزی خاک در کشت زعفران و چگونگی حاصلخیزی
زعفران از گیاهان بومی ایران است که در سرزمین اصلی ان از زمان حکومت مادها در دامنه کوههای الوند در همدان و حوالی ان بوده است . گفته میشود ایرانیان نخستین قومی بوده اند که در این گیاه ارزشمند را شناخته و به کشت و پرورش ان پرداخته اند . قدیمیترین اثری از زعفران که در تاریخ مدون ایران به چشم می خورد اشاره ایست که اشیل نمایش نامه نویس سده های قبل از میلاد یونان به رنگ زعفران جوراب داریوش کبیر می نماید . به شواهد تاریخ در تمام دوره های هخامنشیان ، اشکامنیان ، ساسانیان زعفران در غرب فلات ایران کشت می شد و به مصرف می رسید . ولی با اغاز لشگر کشی اعراب سفر تاریخی جود را اغاز کرد . نخست راهی اصفهان گردید و از انجا به قم و طبرستان رسید تا از ۸۰۰ سال قبل که در شرق فلات ایران مامن امنی جست و به ان ظبیعت خشک و کم اب خو گرفت و به دست توانای مردمان ان سرزمین از نسل به نسل دیگر حفظ گردید و برأی امروز باقی ماند .
موارد استفاده از زعفران در ان زمان :
۱ـ به عنوان یک ماده رنگی در حاشیه لباس بزرگان روم و سایر تزئینات رنگی به کار می رفت .
۲ـ به عنوان عطر همراه با سایر عطر ها در سالنها ، دادگاهها ، تاترهاو حمامها مورد استفاده قرار می گرفت .
۳ـ به عنوان دارو توسط پزشکان تجویز می گردید .
۴ـ در موارد خوراکی به خاطر عطر و طعم ان مورد استفاده واقع می شد .
در ایران باستان نیز در مجالس جشن و سرور همراه با دیگر عطرها به کار می رفت . به عنوان مواد ارایشی توسط همسر امپراتور و سایر بزرگان مورد استفاده قرار می گرفت و برأی تحفه و پیشکش در ردیف زرو درهم بخشیده میشد . در ایران رسم زعفران پاشی در ماسم استقبال از بزرگان و فاتحان معمول بود از انجاکه یونان ، روم و مغولستان از دیر باز در ارتباط و غالبا در ستیز بودند گفته می شود که ایرانیان زعفران را به روم شناساندند . در حمله مغول به ایران زعفران به چین راه یافت . سپس از اندلس ( اسپانیا) توسط اعراب و مسلمانان ایرانی تبار در قرن دهم کشت و زعفران در این کشور رواج یافت . در قرن هجدهم کشت زعفران در ناحیه walden در انگلستان رواج یافت و امروز این محل به نام saffron walden معروف است .
به نظر می رسد که در جریان لشگر کشی مسلمانان به کشمیر کشت زععفران هندوستان نیز معمول شد زیرا که در منابع قبل از اسلام از کشت و تولید زعفران در این کشور سختی به میان نیامده است . در هندوستان از زعفران در مصارف خوراکی و ارایشی استفاده می شده است و زنان هندی خالی زعفرانی بر پیشانی می گذارند .
در عصر هخامنشیان به کشاورزی و باغداری توجه خاصی میشده و داریوش شخصا به کشت و کار گیاهان علاقه مند بوده است . در ان زمان کیمیا گری و دارو سازی ترقیات زیادی کرده و از انجمله معجونی برأی رفع خستگی بزرگان می ساختندکه از زعفران و هل و دارچین با خواص مفرح و تقویت کننده تهیه شده بود . از زعفران در تهیه نوعی نان مخصوص برأی درباریان استفاده می شد .
در دوره پارتها ایران از نظر اقتصادی رابطه جود را با بابل ، سوریه و فلسطین تقویت نمود و زعفران را به این کشورها صادر کرد .
زنان خوش پوش پارتی معجونی از نوعی شیره گیاهی همراه با چربی تن شیر و زعفران و شراب خرما تهیه کرده جهت ارایش استفاده می نمودند . در دوره ساسانیان از زعفران علاوه بر مصارف خوراکی و درمانی و ارایشی ، در رنگ کردن ابریشم و پارچه و الیاف فرش استفاده می شده است .علاوه بر این از زعفران در تهیه کاغذهای رنگین استفاده می شده و نامه های درباری بر کاغذهای اغشته به گلاب و زعفران تحریر می گردیده است . بنابراین ملاحظه می گردد که زعفران در یک دوره طولانی ۲۵۰۰ ساله به عنوان یک عنصر رنگی و عطری در متن زندگی روزمره ایرانیان حضور دائم داشته و به همان بندها ، پل ها ، تخت جمشید ها و مسجد ها به صورت یک میراث فرهنگی باقی مانده است . با این تفاوت که ابنیه تاریخی اثاری جامدند و ثابت و این یکی از اثریست جاندار و متحرک که برأی حفظ و بقای خود سفری چند ساله و طولانی غرب به شرق را نیز متحمل گردیده است .
بخش اول : ویژگیهای گیاهشناسی
بررسی ویزگیهای گیاه شناسی زعفران به شناخت بهتر علمی این محصول پر ارزش کمک می کند . زعفران دارای ویزگیهای منحصر به فردی است که انرا از سایر گیاهان متمایز می سازد . در زمانی که کمتر از گل و گلزار اثری است و دست سرد طبیعت گرمای هستی هر گل و گیاهی را گرفته است ، گل زیبای زعفران نیمه شب از دل سرد زمین سر بر می اورد و عطر گرم و نشاط افرینش را نثار نسیم سرد صبحگاهی می کند .
این گیاه در پاییز ، قبل از انکه برگ کند گل می دهد و کم کم برگهای سبز تیره ا ش بالا می اید و در کنار گلهای زیبای بنفش رنگ جلوه ای از حیات به زمین بی رمق می بخشد ، بگونه ای که این جلوه زیبا موجب می شود انسان سوز سرمای پاییز را از یاد ببرد.
زعفران با این همه شکوه و زیبایی گیاهی است کم توقع و یا و یاور محرومان ، زیرا در بین گیاهان زراعی ایران مناسب ترین گیاه برأی نقاط محروم و دور افتاده کشور است چرا که اغلب مناطق زعفران کاری کشور در فواصل زیادی از مرکز واقع شده و در این مناطق فاقد استعدادهای صنعتی و تولیدی دیگری می باشند و چون در محدودیت شدید ادواری اب کشاورزی نیز به سر می برد برأی مناطق خشک و کم اب خراسان مرکز جنوبی محصولی استراتزیک محسوب می گردد . ویزگیهای خاص این محصول عبارتند از : نیاز به اب کم، امکان بهره برداری به مدت ۵ تا ۷ سال در یک نوبت کاشت ، ماندگار بودن محصول به مدت طولانی ، سهولت حمل و نقل ، عدم نیاز به تکنولوژی پیچیده در زمان کشت ، داشت و برداشت و ابیاری ان در زمانهای غیر بحرانی نیاز ابی سایر گیاهان .
زعفران ساقه ی حقیقی ندارد . دارای ساقه ی زیر زمینی یا بنه معروف به پیاز زعفران است . پیاز زعفران مدور ، سخت ، گوشتدار و سفید رنگ می باشد . پوشش پیاز ها مشتکل از الیافتهای طول موازی و به رنگ قهوه ای است . قطعات پوششی از قاعده پیاز می رویند و دربالای پیاز به صورت قطعات باریکی در امده از جوانه ها ی راسی پیاز محافظت می کند . در راس پیاز بستگی به شادابی و درشتی انها از ۱ تا ۴ جوانه راسی مشاهده می شود . وظیفه این جوانه ها ایجاد گل و برگ می باشد .
چون به طور معمول جوانه هاک راس ایجاد برگ و گل می کنند ، پیازهای جدید اغلب در بالای پیاز هاک قبلی و به تعداد کمتر در اطراف و قاهعده پیازهای قبلی به وجود می ایند . به همین دلیل با وجود اینکه پیازهای در عمق نسبتا زیادی بین ۱۵ تا ۲۰ سانتی متر از سطح زمین کشت می شوند لیکن هر ساله پیازهای جدید به سطح خاک نزدیکتر می گردند . درشتی پیازهای زعفران از یک نخود تا یک گردو و وزن انها بین ۱ تا ۲۰ گرم می باشد . پیاز زعفران طعم سیب زمینی خام دارد که ابتدا شیرین به نظر می رسد و سپس به تلخی می گراید .
ریشه های زعفران افشان و کوتاه بوده و به خاک عمیق و حاصلخیز و سبک برأی رشد و نمو پیاز و عملکرد بهینه نیاز دارد .
گل زعفران نخستین اندامی است که در اوایل پاییز پدیدار می گردد . در سال نخست کشت به علت ضعف پیازهای و عدم استقرار کامل انها در خاک جوانه های گل توان لازم برأی رویش ندارد و برگها هم دیرتر از معمول ظاهر می شوند .
پوشش گل از سه کاسبرگ و سه گلبرگ بنفش رنگ تشکیل شده است . کاسبرگ ها و گل برگها همرنگ می باشند به گونه ای أه تشخیص کاسبرگها از گل برگها کار ساده ای نیست تعداد پرچم ها سه و طول پرچم ها دو برابر سباک است سباک زعفران زرد رنگ است . تخمدان گل زعفران در داخل چمچه و در چند سانتی متری سطح خاک قرار دارد که در اوایل بهار به سطح خاک نزدیک می شود . خامه میله ی باریک و بلندی است که از روی تخمدان بیرون امده از داخل چمچه می گذرد و در داخل گل به سه کلاله ی خوش رنگ قرمز عنابی ختم می شود. طول خامه بین ۷ تا ۱۰ سانتی متر و طول هر رشته کلاله در حدود ۲ تا ۳ میلی متر است . هر رشته کلاله بوقی شکل بوده که قسمت ازاد ان دهانه بوق را تشکیل می دهد . دهانه دندانه دار و پهن به عرض ۳ تا ۴ میلی متر است قسمت مورد استفاده زعفران همین کلاله سه شاخه می باشد که به هنگام برداشت میله خام نیز با ان همراه است .
برگها قاعدتا بعد از ظهور گلها ظاهر می شوند ، مگر انکه در ابیاری زعفران تعجیل شود ، در این حالت برگها ممکن است از گلها زودتر پدیدار شوند . زعفران فاقد ساقه هوایی است از اینرو مزرعه زعفران به چمنزاری می ماند که بوته های چمن به ارتفاع نسبتا زیادی روئیده باشند . برگهای زهفران سرنیزه ای و باریک بوده و به طول ۳۰ تا ۴۰ سانتی متر می رسند . رنگ روی برگها سبز تیره و رنگ زیر سبز روشن است .
مجموعه برگها ( ۱۰تا ۱۱ برگ ) و گلهای مربوط به یک جوانه راسی در داخل یک چمچه دو کفه ای سفید رنگ قرار دارند . چمچه ها عهده دار وظیفه حفاظت از اندامهای رویشی و زایشی می باشند . چمچه ها نخستین اندامی هستند که سطح خاک را می شکافند و سر از خاک بیرون می اورند . گلها پس چند روز از درون چمچه ها به صورت غنچه بیرون می ایند و با تابش نور خورشید تبدیل به گل می شوند . پس از ظهور گلها ، برگها به تدریج ظاهر می شوند . گاهی برأی یک پیاز به جای یک مجموعه گل و برگ دو یا سه مجموعه گل و برگ ممکن است پدیدار گردد .
زعفرانsaffron
زعفران گرانقیمت ترین ادویه در جهان است . زعفران همان کلاله و یا پرچم قرمز رنگ گیاه زعفران است ، که در حدود ۱۳۰ عدد از ۱ گرم می شود . در حال حاضر زعفران به وسیله دست تولید و اماده ارایه به بازار می گردد و این شاید یکی از دلایل بالا بودن قیمت ان در بین ۲ تا ۱۰ دلار برأی هر گرم باشد .
تولید کنندگان و محل تولید
زعفران گیاه بومی اسیا بوده و از انجا به دیگر نقاط جهان برده شده است در حال حاضر بهترین عفران را می توان در ایران و هند یافت اما در نقاطی مانند اسپانیا ، یونان ، فرانسه و ترکیه نیز به صورت اصولی کشت و تولید می شود .
روش تکثیر زعفران
تکثیر زعفران از طریق ایجاد پیازچه هایی که از پیاز مادر تولید می شود صورت می گرد . پیاز زعفران در ماههای تابستان به صورت غیر فعال و راکد در زمین باقی می ماند و رشد دوباره جود را در حدود پایان تابستان شروع می نماید . بر طبق گزارشات موجود چندین واریته شناخته شده در کشور های مختلف کشت می شود .
نیاز های اکولوژی
این گونه گیاهی مقاوم به خشکی است و در طول دوره رویش به ۴ تا ۵ نوبت آبیاری نیاز دارد . زمین مورد نظر باید افتابگیر باشد ، خاکهایی با بافت شنی لومی با زهکشی برأی ان مناسب می باشد . ph مناسب ۷ ـ ۵/۷ می باشد .ترکیبات شیمیایی
زعفران دارای مواد چرب ، املاح معدنی و اسانس های فراوان می باشد . رنگ زعفران مربوط به ماده ای به نام کروسین است که در ان وجود دارد پیاز زعفران سمی است و مصرف بیش از حد ان برأی حیوانات کشنده است .
طعم و عطر
بو و طعم تند و قوی ان به علاوه خوشبویی زیاد ان جالب توجه می باشد .
کاربرد زعفران
زعفران موجب سهولت هضم می شود و به علت داشتن اسانس اثر محرک بر روی سلسله اعصاب دارد . از نظر درمانی دارای اثر مسکن بر روی اعصاب سطحی بدن است . زعفران اثر مسکن سرفه در برونشیست هاک مزمن دارد . از زعفران می توان جهت رفع بیخوابیهای منشا تحریکات مغزی ، حالات تشنجی و درد دندان استفاده به عمل اورد . از گذشته های دور از این گیاه به عنوان طعم دهنده و چاشنی مواد غذایی استفاده شده است .
زعفران دارای مواد زیادی است از جمله : الف: اسانس ، که همان بوی خوش زعفران است .ب: کروسین یا ماده رنگی زعفران . ج: هتروزید تلخ ، که هضم غذا را در معده اسان می کند .
همین طور زعفران در درمان جوش و کرک وپیشگیری در بیماری طاعون ودر درمان افسردگی و در نقاشی و رنگ رزی و ارایش کاربرد دارد و…
پس لازم است طرز تولید ان را یاد بگیریم .
مضرات :
چون زعفران بر روی سیستم تولید مثل اثر دارد بنابراین زنان حامله باید از خوردن ان احتراز کنند زیرا ممکن است باعث سقط جنین شود . خوردن زیاد زعفران برأی کلیه ها مضر است . اشتها را کم می کند و ایجاد سر درد می کند و باعث اختلال حواس می شود .
تذکر:زعفران راباید در شیشه های در بسته و دور از نور نگهداری کرد زیرا عطر و رنگ جود را از دست می دهد .
بخش دو م : نیازهای اقلیمی زعفران
از انجا که بستر اصلی فعالیتهای کشاورزی به ویژه عوامل محیطی سازنده ان تشکیل می دهد . تشخیص و تعیین هر کدام از عوامل موجود در مجموعه عوامل سازنده بستر فعالیتهای یاد ک اثرات مستقیم و یا غیر مستقیم جود را در شکل گیری فعالیتها وارد می کند بسیار ضروری است . ماهیت ترکیب محیط و پتانسیل ان مساعد بودن یا نا مساعد بودن محیط را برأی گیاه زعفران نشان می دهد .
اقلیم :
اقلیم هوای غالب در یک محل در دراز مدت است که باعث ایجاد یک منطقه اقلیمی به خصوصی می شود . منطقه اقلیمی نتیجه ترکیب فعالیتهای متقابل عواملی چون حرارت ، رطوبت ، فشار و باد است . در هر منطقه اقلیمی گیاهان می رویند که ویژگیهای اقلیم را منعکس می کنند . هر نوع اقلیم متناسب با ویژگیهای جود محیط مطلوبی را عرضه می کند و در این اقلیم هر گیاهی که با طبیعت جود سازگار ببیند به زندگی و توسعه ادامه می دهد . به دلیل اهمیت اقلیم و نقش موثر ان در تولید عملکرد و کیفیت زعفران به شرح عوامل موثر در ام می پردازیم :
دما:
زعفران گیاهی است نیمه گرمسیری و مناطقی که دارای زمستانهای ملایم و تابستانه گرم و خشک باشند برأی کشت زعفران مناسب هستند . گیاه زعفران برعکس بسیاری از گیاهان دارای رژیم حرارتی متفاوتی است و معمولا اغاز فعالیت این گیاه با شروع فصل سرما هماه است . مهمترین عامل در تنظیم گلهای پیاز زعفران می باشد و تغیرات دمای روزانه به عنوان عامل محیطی نشان دهنده زمان گلدهی است . گلدهی زعفران در دمای پایین انجام می شود و بهترین و مطلوبترین دم ۹ تا ۱۵ درجه سانتی گراد برأی تمایز گلها است . حداکثر دمای قابل تحمل برأی این گیاه بین ۲۵ تا ۴۰ درجه سانتی گراد می باشد . عمل گلدهی زعفران ارتباط نزدیکی با رژیم و حرارت روزانه دارد . در این میان حرارت نوری در روز و حرارت شبانه اهمیت ویژه ای دارد و تعیین کننده زمان گلدهی است مثلا اگر در اوایل پاییز دمای هوا به طور منظم و مداوم کاهش می یابد و اگر قبل از دو هفته به اینکه دما به زیر ۱۵ درجه سانتی گراد برسد مزرعه زعفران ابیاری گردد دوران گلدهی اغاز شده و بر اساس شدت و ضعف دما زمان و دوران گلدهی نیز تغییر می کند . ولی اگر بر عکس درجه حرارت نامنظم باشد ، فعالیت گلدهی پیاز زعفران مختل شده و چه بسا قبل از ظهور گل برگها بیرون بیابد أه باعث ایجاد مشکلات برأی برداشت و همچنین پایین امدن کیفیت زعفران می گردد.
خاک :
به علت پیاز زعفران مدتی نسبتا طولانی ( معمولا بین ۵ـ۷ سال ) در زمین می ماند خاک زمین باید نسبتا سبک یا ترکیبی از شن و رس باشد تا پیاز بتواند در این مدت علاوه بر تامین مواد غذایی در مقابل شرایط خاص منطقه نیز مقاومت کنند . از نظر نوع خاک گیاه زعفران بیشتر زمین های شیرین حاصلخیز زهکشی شده بدون درخت و با بافت متوسط ( لومی، لیمونی ، شنی و رسی ) و اهک دار که ph انها بین ۷ ـ ۸ باشد را بر زمین های شور و فقیر و مرطوب و سبک ( شنی و شنی رسی ) و اسیدی ترجیح می دهد . زعفران در زمینهایی که دارای قلوه سنگ و یا علفهای هرز یا مواد عالی پوسیده نشده باشد محصول خوبی نمی دهد . خاک زعفران همچنین بهتر است زیاد حاصلخیز نباشد چون در خاکهای غنی از مواد غذایی رشد رویشی افزایش یافته و از رشد زایشی کاسته می گردد .رطوبت :
اب مورد نیاز گیاه عمدتا از طریق ریزشهای جوی ، ابیاری و غیره تامین می گردد . اب قسمت اصلی بافت گیاه را تشکیل می دهد و در فرایندهای فتوسنتزی و هیدرولیک نظیر هضم و جذب نشاسته به مانند یک عامل شیمیایی عمل می کند .
نور :
معمولا گیاهان دارویی به ویژه زعفران دارای موادی هستند که انها را صاحب عطر و طعم کرده است برأی انکه افتاب شدید به انها نتابد و رنگ و مواد معطر ان متصاعد نشود زعفران قبل از طلوع افتاب برداشت می کنمند تا عطر و طعم ان تحت شعاع افتاب قرار نگیرد و محفوظ بماند . چنانچه عملیات جمع اوری گلها در زمانی که افتاب داغ است انجام بگیرد باعث لکه دار شدن انها خواهد شد ، به همین خاطر گلها باید در اوایل صبح قبل لز اینکه افتاب ببینند برداشت شوند . زمان برداشت روی کیفیت گلها تاثیر دارد . گونه ای که از سپید دم صبح تا طلوع افتاب بالاترین کیفیت را دارد و در طول روز در اثر تابش افتاب از میزان کیفیت گل کاسته می شود به طوریکه برداشت گل در ساعات اخر روز کمترین کیفیت را دارد .
نزولات جوی :
گیاه زعفران بیشترین تطابق را با الگوی بارندگی مناطق مدیترانه ای دارد . مکانهایی که ۳۰۰ـ ۴۰۰ میل متر بارندگی دارند و در طول فصل زمستان پوشیده از برف می باشند برأی کشت زعفران مناسب هستند . در مناطق کوهستانی علاوه بر اینکه از نزولات جوی بیشتری برخوردار هستند وضعیت و جهت ناهمواری های باعث می شود زعفران دامنه هایی را که افتابگیر نیستند و کمتر در معرض تابش خورشید قرار دارند را ترجیح دهد . فعالیت این گیاه با شروع بارندگی های پاییزه اغاز و با اتمام بارندگی های بهاره خاتمه می یابد در نتیجه بارندگی یا به عبارتی نزولات جوی بیشترین تاثیر را بر رشد این گیاه دارد . بارش باران در فصل تابستان که پیاز در خواب است و همچنین در زمان گل دهی برأی زعفران مضر است . اما پس از پایان این گلدهی تا زمان زرد شدن برگ زعفران بارش نزولات جوی مفید است به ویژه این که از اواسط زمستان به دلیل بالا رفتن دما پیاز مادری تجزیه شده و پیازهای جوان روی ان شکل می گیرد . این پیاز ها در ابتدا فاقد ریشه بوده لذا مواد غذایی مورد نیاز جود را از طریق برگ که اب و مواد الی ( املاح معدنی باران ) همراه با دی اکسید کربن از طریق عمل فتوسنتز بعضی مواد نشاسه ای را در جود ذخیره کرده جذب می کند و باعث رشد و حجیم شدن پیازهای جوان می گردد.
وضعیت زمین :
یکی دیگر از عوامل محیطی که در تولید عملکرد و کیفیت زعفران موثر است وضعیت زمین از قبیل توپوگرافی ، شیب ، جهت ناهمواری و … می باشد . هرچه ارتفاع مزارع زعفران از سطح دریا بیشتر باشد کیفیت و عملکرد محصول نیز بیشتر است . شاد زعفران قئنات و مناطق کوهستانی به دلیل اینکه اتفاع بالایی دارند از مر غوبیت و کیفیت بالایی برخوردار است . زعفران معمولا نواحی سرد و با ارتفاع ۱۳۰۰ تا ۲۳۰۰ متر از سطح درا را ترجیح می دهد .
مراحل کشت و برداشت زعفران :
۱ـ تهیه زمین :در تهیه زمین برأی کشت زعفران شرایط ذیل در نظر گرفته می شود .
زمین مرطوب انتخاب نگردد و سطح اب منطقه پایین باشد .
خاک زمین دو رگ باشد .
زمین زیر سایه درختان قرار نداشته باشد .
زمین باید دارای منابع ابی بوده . یعنی حقابه داشته و یا بتواند از اب زیر زمینی استفاده کند .
زمین دارای ریگ یا سنگ ریزه نباشد .
زمین شالی کار باید انتخاب نگردد.
زمین باید مواد عضوی داشته باشد .
غلضت ( PH ) خاک باید ۷ـ۸ باشد .
۲ـ اماده ساختن زمین برأی کشت :
زمین ابیاری گردد.
زمین در صورتیکه اماده شدیار (شخم زدن ) سه مرتبه ( سه رگ ) و در صورتیکه خاک نرم و ملایم باشد دو مرتبه ( دو رگ ) شدیار گردد .
در صورت موجودیت کلوخ در زمین باید کلوخ هاک ان میده گردد.
بعدا زمین مذکور ماله گردد .
مقدار ( ۸ ) تن پارو سوخته ( پوسیده ) یا به تعداد ۱۰۰ مرکب پارو حیوانی در فی جریب زمین علاوه گردد .
مقدار ۴۰ کیلو گرم کود سیا ( DAP ) نیز در فی جریب زمین مذکور استعمال گردد .
زمین باید کاملا مسطح گردد .
زمین باید به شکل پلاتها ( ۵*۱۰) دیزاین گردد .
۳ـ انتخاب پیاز و زمان کشت زعفران :
احداث مزارع جدید زعفران فقط به وسیله پیاز ان مقدور و معمول است . بنابراین تهیه و انتخاب پیاز مرغوب جهت کاشت در ایجاد و گسترش کشت حائز اهمیت است . پیاز زعفران را می توان از خاک در اورد به انبار یا مزرعه ی دیگری منتقل کرد ، با توجه به دوره ی خواب یا استراحت پیاز که از اواخر اردیبهشت ماه تا اواخر مرداد ادامه دارد می توان در این فاصله در بیرون اوردن پیاز اقدام کرد . بهتر است پیاز ها بعد از بیرون اوردن از زمین کاشته شوند تا پیازها ضمن ادامه استراحت در زمین جدید مستقر شوند . از بیرون اوردن پیاز ها در اواخر مرداد به بعد باید خودداری کرد چون در این موقع بعضی از پیازها ممکن است برأی ریشه دادن و جوانه زدن اماده باشند هر قدر فاصله بیرون اوردن پیاز تا کاشت کمتر باشد بهتر است با وجود این پیاز زعفران را برأی مدت چند ماه در محل سرد و خشک با ارتفاع ۲۰ـ ۳۰ سانتی متر می توان به صورت پخش شده نگهداری نمود ولی این امر باعث عدم توسعه فیزیو لوژیکی گلها شده و باردهی سال اول کشت را شدیدا کاهش می دهد .
پیاز زعفران را از موقع خزان بوته ( اوایل خرداد تا اواسط مهر ماه می توان کشت نمود ولی بهتر است از کاشت پیاز در اواخر تیر و اوایل مرداد خودداری شود زیرا در این موقع هوا و زمین بسیار گرم است و بیم ان می رود که رطوبت پیاز موقع جابجای از بین رفته و به ان صدمه وارد شود . بر اساس تحقیقات انجام شده توسط مرکز پژوهشهای صنعتی خراسان بهترین زمان کشت خرداد ماه می باشد .
۴ـ نوع و مقدار کشت پیاز :
به طوریکه گفته شد زعفران به وسیله غده ساقه که عبارت از پیازهای تو پر ( بنه ) می باشد ازدیاد می شود و اندازه ان از یک فندق تا یک گردو متفاوت است . پیازهای انتخابی باید درشت تر سالم تر و بدون زخم و خراشیدگی و عاری از هر گونه بیماری باشد .
پیاز ها بهتر است قبل از کاشت با سموم قارچ کش از قبیل سرزان ، سری تیزان و گرامنیون و غیره به نسبت ۳۰۰ـ ۵۰۰ گرم سم برأی ۱۰۰ کیلو پیاز بر علیه بیماریهای قارچی ضد عفونی شوند . در موقع کشت بهتر است پولک یا لایه خشک کف پیاز به همراه مقداری پوسته ازاد وی پیاز جدا شوند تا جذب اب بوسیله پیاز اسانتر و جوانه زدن ان سریعتر انجام شود . مقدار کاشت پیاز بسته به ریزی و درشتی از ۳ـ۱۰ تن در هکتار فرق می کند . فواصل کاشت معمولا ۲۵ ـ ۳۰ سانتی متر از هر طرف می باشد .
تعداد پیاز انتخابی جهت کاشت در هر چاله ۳ پیاز است با وزن متوسط ۶ گرم برأی هر پیاز می باشد در صورتیکه پیازها ردیفی در فارو کاشته شوند به صورت منفرد و با فاصله ۶ ـ ۸ سانتی متر از کدیگر به مقدار ۳ تن و در صورتیکه به صورت سنتی و در هر چاله ۵ عدد مصرف کنند میزان کاشت پیاز به ۵ تن بالغ خواهد شد . گفتنی است که در تحقیقات انجام شده بهتری پیازها ، پیازهایی با اندازه بیشتر از ۸ گرم بود .
۵ـ انتقال پیاز زعفران :
پیاز در داخل کارتن سوراخ دار و یا بوجی سوراخ دار انتقال گردد .
از مقدار ( ۲۵ ) کیلو گرم پیاز زیاد تر در یک کارتن انتقال نگردد .
بوجی ها باید بالای هم قرار نگیرد .
زمان انتقال باید متوجه شد که مستقیما شعاع افتاب بالای پیازها قرار نگیرد .
در صورت موجودیت گرمی هوا انتقال پیازها از یک الی دو روز را در بر نگیرد .
انتقال پیازها باید از طرف شب نسبت موجودیت سردی هوا انتقال گردد .
در جریان انتقال از پیاز ها مراقبت گردد . تا گرم نشود به خاطر اینکه اگر پیازها گرم شود فاسد می شود .
هرگاه گرمی به پیازها می رسد باید پیازها سر زیر شود .
۶ـ عملیات کاشت پیاز زعفران :
برأی کاشتن پیاز زعفران ابتدا چاله هاک یک ردیف را با بیل در می اورند و در داخل هر چاله به طوری که گفته شد از ۳ ـ ۱۵ پیاز قرار می دهند . عمق کاشت پیاز ۱۵ ـ ۲۰ سانتی متر در نظر گرفته و در موقع کاشت سر پیاز ها باید رو به بالا قرار گیرد . پیازها در عمق ۲۰ سانت متری در زمستان از سرما و یخبندان و سایر تنش های محیطی و در تابستان از گرما زدگی مصون می مانند .
برأی کاشت زعفران ۴ ـ ۵ نفر شرکت می کنند به این ترتیب أه یک نفر با بیل چاله ها را در می اورد دو نفر پیازهای قابل کست را به صورت دسته های ۳ تا ۵ یا ۱۵ تائی انتخاب می کنند و نفر چهارم پیازها را در داخل چاله ها قرار می دهند و بقیه نفرات کار جود را ادامه می دهند تا تمام زمین کاشته شود . سرانجام سطح مزعه را که نا مسطح شده با بیل یا ماله ایکه صاف و فشرده می سازند تا پیازها به خاک چسبند .
زمین کشت شده به همین صورت تا موقع ابیاری پائیزه رها می شود قبل از ابیاری در حدود ۱۰ـ ۲۰ کود حیوانی کاملا پوسیده با بیل یا چا شاخ در سطح زمین پخش می نمایند .
در اسپانیا کاشت زعفران به صورت دیم صورت می گیرد پیازهای زعفران به جای کپه کاری در داخل ردیف ۴ به فاصله ۵ تا ۸ سانتی متر از همدیگر کاشته می شود . و ردیف های کاشت از همدیگر ۳۰ ـ ۳۵ سانتی متر فاصله دارد . پس از انجام عمل کاشت روی شیار ها را ماله پوشانده و زراعت ردیفی به نظر می رسد .

۷ـ ابیاری :
ابیاری سال اول باید ( ۱۵ ) برج میزان صورت گیرد .
ابیاری سال دئوم ( ۲۵ ) برج میزان صورت گیرد .
در صورتیکه پیاز ها تیغ زدن ( germination ) نداشت باید بعد از مدت ۱۲ ـ ۱۵ یوم ابیاری اول ابیاری دوم اقدام نمود.
ابیاری سوم در عدم موجودیت باران باید بعد از ختم گل دهی انجام شود .
تو ضیح : پس از پایان کاشت پیازهای زعفران که حداکثر تا اخر شهریور ماه طول می کشد حدود ۱۵ تا ۱۰ روز بعد از کاشت اقدام به ابیاری مزرعه می نمایند . در نقاط مختلف خراسان بسته به وضعیت اب و هوایی منطقه از اواسط مهر ماه تا دهه اول ابان ابیاری زعفران شروع می شود . با توجه که گل کردن زعفران تا حدودی تابع اب اولیه می باشد لذا برأی اینکه برداشت زعفران با مشکل مواجه نشود اب اول را در بین قطعات با فاصله چند روز تقسیم می کنند تا بدین وسیله دوران اوج گل دهی قطعات با یکدیگر همزمان نباشد .
اب اول زعفران خیلی مهم است و تمام نقاط زمین باید به طور کافی و یکنواخت اب بخورد تا گلهای یک قطعه با هم و هم زمان بیرون ایند بعد از گاورو شدن مزرعه برأی سله شکنی از کج بیل و چهار شاخ فلزی یا گاو اهن ایرانی با عمق کم استفاده می شود متعاقب ان زمین را ماله می کشند . سله شکستن زمین باعث می شود که جوانه های گل به سهولت بیشتری از خاک بیرون امده و رشد قوی و مطلوبی داشته باشند .
پس از ابیاری اول به فاصله ۱۵ ـ ۲۰ روز بعد از ان اولین گلهای زعفران ظاهر می شوند بدیهی است که مزرعه زعفران در سال اول محصول قابل توجهی نمی دهد . از اوایل فروردین تا زمانیکه رنگ برگها به زردی مایل شود هر ۶ ـ ۱۲ روز یک بار ابیاری انجام می شود.
باید توجه داشت که بعد از وجین یک نوبت ابیاری به تاخیر بیفتد تاعلف های هرز از بین رفته و مجددا سبز نشوند . اب اخر در درشت شدن پیاز ها موثر است .
۸ـ استعمال کود :
پارو حیوانی بهد از اماده ساختن زمین قبل از کشت به مقدار ( ۸ ) تن در فی جریب .
کود کیمیاوی سیا ( DAP ) همزمان با کشت پیاز به مقدار ۴۰ کیلو گرم در فی جریب .
کود سفید ( urea) مرتبه اول به مقدار ۲۰ کیلو گرم در فی جریب در زمان ابیاری اول .
کود سفید ( urea) به مرتبه دوم نیز به مقدار ۲۰ کیلو گرم در فی جریب بعد از ختم گل دهی ذرزمان ابیاری دومیا سوم .
سالانه باید پارو حیوانی و کود به تناسب استعمال فوق یعنی پارو حیوانی قبل و کود یوریا بعد از ابیاری داده شود .
۹ـ سله شکنی :
همان طور که اشاره شد بعد از ابیاری اول به محض گاورو شدن زمین سطح زمین باید سله شکنی شود به نحوی که پیازها صدمه نبینند بهترین وسیله سله شکنی کج بیل و بیل شیار دار و گاو اهن ایرانی و کولیتیواتر است .
سله شکنی باعث می شود که گلها به اسانی ا ز خاک بیرون امده و کود حیوانی با خاک مخلوط گردد . و باعث حفظ رطوبت در خاک می گردد . در مواقعی که زارع نتوانسته باشد به زمین خود کود دهد قبل از انجام ابیاری می توان کود لازم را در سطح خاک پخش نمود و با شخم سطحی با خاک مخلوط نمود و بعد از این عمل که در واقع حکم سله شکنی را دارد جهت هموار نمودن زمین و چسباندن خاک به پیاز ها زمین را ماله می کشند . در کل سله شکنی در رشد زعفران کمک می کند .
۱۰ـ وجین علفهای هرز :
علفهای هرز از طریق رقابت با گیاه زعفران از نظر اب و مواد غذایی و نور خورشید سبب کاهش محصول می شود علاوه بر این ممکن است در مراحل کاشت و برداشت زعفران مزاحمت هایی ایجاد و میزبان تعدادی از بیماریها و حشرات و بخوصوص نماتد باشد . وجین مزرعه در هر موقع که علفهای هرز رشد کردند ضروری است در مزارع زعفران اولین وجین بعد از ابیاری دوم انجام و این وجین باعث از بین رفتن علف های هرز مزرعه زعفران می گردد .
به طور معمول اولین وجین زعفران بهد از برداشت گلها و دومین ان در صورت لزوم به فاصله در حدود یک ماه قبل از اب سوم انجام می شود . در مورد مبارزه شمیایی با علف های مزرعه باید توجه کرد که چون اثر این علف کش ها بر روی گیاه ازمایش نشده لذا باید حتی الامکان به هنگام رشد بوته های زغفران از مصرف علف کش های شیمیایی خود داری کرد . بنابراین بهترین روش کنترل علفهای هرز وجین دستی است که دوبار در سال انجام می شود .
۱۱ـ برداشت زعفران :
کشت عفران فقط در سال اول ولی برداشت ان ۷ سال می باشد .
مزرعه زعفران در سال اول محصول قابل توجهی ندارد و فقط پیازهایی که درشت تر بوده و تغذیه خوبی داشته اند به گل رفته و تولید زعفران می کنند .
زمان گلدهی مزعه معمولا ابانماه و دوره گلدهی ۱۵ ـ ۲۰ روز به طول می انجامد . تعداد گلها در روزهای اول و اخر کمتر می باشد و در روها وسطی زیادتر است . گل دهی وابسته به درشتی و ریز بودن پیاز می باشد و از هر جوانه به تعداد ۱ ـ ۴ گل تولید می گیرد . برداشت زعفران توسط دست و نیروی انسانی انجام می گیرد . دستهای کسی که گل را می چیند باید پاک و باصابون شسته شود . بهترین زمان گل گیری در ساعات اولیه صبح و قبل از طلوع افتاب می باشد . بنابراین به تعداد نیروی کارگری زیادی نیاز است اگر گلها در معرض باد و نور خورشید قرار بگیرد کیفیت خود را از دست داده و عطر و رنگ ان کاهش می یابد .
بعد از چیدن رشته های زعفران را از گل جدا کرده و بر روی پارچه های تمیز در اطاقکی که سایه بوده و تهویه مناسبی داشته باشند پهن کرده تا کاملا خشک شوند .
از هر هکتار مزرعه زعفران به طور متوسط سالانه ۱۰ کیلو گرم زعفران خشک به دست می اید . در پایان سال هفتم باید پیازها را اززمین منتقل نمود . قابل توجه است که پیازها را در سال اول را دارند پس در سال هفتم ۵ هکتارزمین را با این پیاز می توان زیر کشت برد . کاشت و برداشت زعفران به ماشین الات نیاز ندارد .
۱۲ـ جدا کردن تار زعفران از گل :
پوشش گل از سه کاسبرگ و سه گل برگ همزمان نبضش تشکیل شده به طوریکه تشخیص کاسبرگ ا گلبرگها مشکل است .
در حصه وسطی گل سه کلاله ( تار مانند ) به رنگ قرمز در حدود ( ۲ ـ ۳ ) سانتی متر نمایان است که تار زعفران نامیده می شود .
گل زعفران را به دشت راست گرفته به کمک دست چپ سر تار زعفران را از داخل گل جدا نموده . و بین دو انگشت ( شهادت و ما بین ) قرار داده و به همین ترتیب پروسه را ادامه داده .
تارهای مطلوب را بالا یک پارچه پاک هموار نموده بعد از اینکه ( ۷۵% ) رطوبت ان خشک گردیده دسته بندی نموده و در حدود (ئ۵۰ ـ ۶۰ ) دانه تار به نخ بسته بندی می نمائیم .
۱۳ ـ خشک نمودن زعفران :
هر قدر مدت زمان خشک شدن کمتر باشد به همان اندازه کیفیت زعفران از نگاه عطر ، رنگ و طعم بهتر حفظ می شود . به سه طریق ذیل می توان تار زعفران را خشک نمود .
توسط دستگاهای عصری خشک کننده زعفران که تقریبا در حدود یک ساعت را در بر می گیرد .
در مجاورت هوای ازاد .
سنگهای اعیار شده که توسط حرارت و یا اتش داغ می گردد ، زعفران ها را بالای ان به طور هموار قرار داده به اسرع وقت زعفران مذکور خشک می گردد .
نوت : هر قدریکه زعفران زودتر خشک گردد و حفظ لصحه و مراقبت جدی در مراحل ان در نظر گرفته شود به همان ترتیب زعفران خشک به دست امده مرغوب با طعم و با ارزش می باشد .
۱۴ـ چرایی زعفران : همان طوریکه می دانیم برگها کارخانه مواد غذایی گیاه اند . و این مواد پس از ساخته شدن جهت مصرف غذایی متوجه پیاز و ریشه نبات می شود . بنا اگر برگ زعفران درو و یا جرا ییده شوند زعفران صدمه زیاد را می بیند . از این رو تنها موقع می توان برگها را جمع اوری کرد کا کاملا برگها زرد شده باشند . بالا کشیدن زودتر از موعد برگها موجب اسیب رساندن به پیا های زعفران می گردد . همچنان مواد غذایی در برگها در موقع ختم فصل نمویی به پیاز زعفران می رود . و در همین موقع پیاز های زعفران درشت و بزرگ می شوند .

درحال ارسال
امتیاز دهی کاربران
۰ (۰ رای)
امتیاز نظرات ۰ (۰ امتیاز دهی)

نویسنده مطلب مدیر فروشگاه
    سوالی دارید؟ چت در واتساپ